Mowa zale偶na i niezale偶na oraz fonetyka - co powinni艣cie pami臋ta膰 po lekcjach

13:36 Karolina Starnawska 1 Comments

Mowa niezale偶na: - Mo偶na spodziewa膰 si臋 kartk贸wki - powiedzia艂a pani.
Mowa zale偶na: Pani powiedzia艂a, 偶e mo偶na spodziewa膰 si臋 kartk贸wki. 

A teraz ju偶 powa偶nie. Wed艂ug wymaga艅 okre艣lonych w programie nauczania, je艣li chodzi o mow臋 zale偶n膮 i niezale偶n膮, powinni艣cie:

  •  poprawnie przekszta艂ca膰 zdania z dialogu na mow臋 zale偶n膮, dbaj膮c o w艂a艣ciw膮 interpunkcj臋 (przecinki, my艣lniki...)
  •  wyja艣ni膰, na czym polegaj膮 r贸偶nice mi臋dzy mow膮 zale偶n膮 a niezale偶n膮,
  • wiedzie膰, w jakich sytuacjach/tekstach u偶ywa si臋 cz臋艣ciej mowy zale偶nej/niezale偶nej.

W zakresie fonetyki powinni艣cie (zaznaczam, 偶e to jedynie zakres podstawowy):
  • potrafi膰 wymieni膰 zjawiska fonetyczne, 
  • potrafi膰 wskaza膰 w tek艣cie wyrazy, kt贸rych wymowa r贸偶ni si臋 od pisowni, 
  • podkre艣la膰 w tek艣cie s艂owa, w kt贸rych dosz艂o do ubezd藕wi臋cznienia - zaznacza膰 g艂oski, kt贸re uleg艂y upodobnieniu w poszczeg贸lnych wyrazach, 
  • wskazywa膰 w zdaniach upodobnienia mi臋dzywyrazowe,
  • wskazywa膰 wyrazy, w kt贸rych wyg艂osie absolutnym (czyli na ko艅cu) dosz艂o do zaniku d藕wi臋czno艣ci,
  • podkre艣la膰 w wyrazach sylaby akcentowane,
  • wiedzie膰, 偶e za pomoc膮 intonacji w zdaniu mo偶na wyrazi膰 intencj臋 (twierdz臋, pytam, podkre艣lam wa偶ne informacje...).

呕ycz臋 mi艂ego wieczoru :).

1 komentarze:

Mowa zale偶na i niezale偶na oraz fonetyka - co powinni艣cie pami臋ta膰 po lekcjach

13:36 Karolina Starnawska 1 Comments

Mowa niezale偶na: - Mo偶na spodziewa膰 si臋 kartk贸wki - powiedzia艂a pani.
Mowa zale偶na: Pani powiedzia艂a, 偶e mo偶na spodziewa膰 si臋 kartk贸wki. 

A teraz ju偶 powa偶nie. Wed艂ug wymaga艅 okre艣lonych w programie nauczania, je艣li chodzi o mow臋 zale偶n膮 i niezale偶n膮, powinni艣cie:

  •  poprawnie przekszta艂ca膰 zdania z dialogu na mow臋 zale偶n膮, dbaj膮c o w艂a艣ciw膮 interpunkcj臋 (przecinki, my艣lniki...)
  •  wyja艣ni膰, na czym polegaj膮 r贸偶nice mi臋dzy mow膮 zale偶n膮 a niezale偶n膮,
  • wiedzie膰, w jakich sytuacjach/tekstach u偶ywa si臋 cz臋艣ciej mowy zale偶nej/niezale偶nej.

W zakresie fonetyki powinni艣cie (zaznaczam, 偶e to jedynie zakres podstawowy):
  • potrafi膰 wymieni膰 zjawiska fonetyczne, 
  • potrafi膰 wskaza膰 w tek艣cie wyrazy, kt贸rych wymowa r贸偶ni si臋 od pisowni, 
  • podkre艣la膰 w tek艣cie s艂owa, w kt贸rych dosz艂o do ubezd藕wi臋cznienia - zaznacza膰 g艂oski, kt贸re uleg艂y upodobnieniu w poszczeg贸lnych wyrazach, 
  • wskazywa膰 w zdaniach upodobnienia mi臋dzywyrazowe,
  • wskazywa膰 wyrazy, w kt贸rych wyg艂osie absolutnym (czyli na ko艅cu) dosz艂o do zaniku d藕wi臋czno艣ci,
  • podkre艣la膰 w wyrazach sylaby akcentowane,
  • wiedzie膰, 偶e za pomoc膮 intonacji w zdaniu mo偶na wyrazi膰 intencj臋 (twierdz臋, pytam, podkre艣lam wa偶ne informacje...).

呕ycz臋 mi艂ego wieczoru :).

1 komentarze:

Tajemniczy przeg艂os polski

14:54 Karolina Starnawska 2 Comments

Uwaga, uwaga, to, co za chwil臋 przeczytacie, zapewne b臋dzie dla Was czarn膮 magi膮. "Przeg艂os polski" (b臋d臋 si臋 trzyma艂a tego terminu, poniewa偶 tylko on jest definiowany w Encyklopedii szkolnej. Literatura i sauka o j臋zyku; mo偶emy przyj膮膰 - jak niekt贸re 藕r贸d艂a internetowe, czyli dost臋pne Wam wszystkim - 偶e przeg艂os polski i lechicki to to samo).

Notka jest nadspodziewanie na czasie, albowiem przeg艂os to proces fonetyczny polegaj膮cy na przekszta艂ceniu si臋 samog艂osek przednich w samog艂oski tylne. Jak podaje Encyklopedia - w okre艣lonych warunkach. 

Ale czym偶e s膮 owe tajemnicze samog艂oski przednie i tylne? Na lekcjach po艣wi臋conych fonetyce w gimnazjum biedne samog艂oski s膮 poszkodowane. W og贸le si臋 o nich nie m贸wi. Uczniowie maj膮 pozna膰 jedynie r贸偶norakie upodobnienia, kt贸re dotycz膮 sp贸艂g艂osek. 

Ot贸偶 ka偶da g艂oska (samog艂oska i sp贸艂g艂oska) maj膮 swoje miejsce artykulacji (czyli miejsce, gdzie s膮, hmmm... formowane). Podzia艂 na samog艂oski tylne i przednie przedstawia znany ka偶demu studentowi polonistyki tr贸jk膮t samog艂oskowy. Brakuje na nim 臋 i 膮, ale te g艂oski to jeszcze oddzielna historia, niezwykle skomplikowana...

Obrazek pochodzi z http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Plik:Trojkat-samogloskowy-benniego.png&filetimestamp=20100606021935, za艣 o samym tr贸jk膮cie mo偶na poczyta膰 tu: http://pl.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%B3jk%C4%85t_samog%C5%82oskowy_%28Benniego%29.

Teraz cytat z Encyklopedii*:

Przeg艂os polski spowodowa艂 przej艣cie pras艂owia艅skiej samog艂oski przedniej e (powinna by膰 napisana z "daszkiem", takim, jak w j. czeskim), tzw. jat' w samog艂osk臋 a oraz samog艂oski e pochodz膮cej z pras艂owia艅skiego e w samog艂osk臋 o w pozycji przed twardymi sp贸艂g艂oskami przednioj臋zykowymi t, d, s, z, n, 艂, r. Tak偶e dawne 臋 przesz艂o w tych samych warunkach w samog艂osk臋 膮 (...). 
Proces przeg艂osu dokonywa艂 si臋 w IX-X w.
Przeg艂os (czyli, m贸wi膮c prosto - zmiana sposobu wymawiania niekt贸rych samog艂osek przed okre艣lonymi sp贸艂g艂oskami) jest przyczyn膮 znanych Wam ju偶 oboczno艣ci :). Obejrzyjmy sobie przyk艂ad.

nie艣膰 - nios臋

Kiedy艣 zapewne wygl膮da艂o to tak:
nie艣膰 - *nies臋

Jednak偶e e, pod wp艂ywem s膮siedztwa twardego przednioj臋zykowego s zamieni艂o si臋 w o. St膮d oboczno艣膰 e : o, bardzo charakterystyczna dla j臋zyka polskiego.

Druga charakterystyczna oboczno艣膰 to e : a. 
wieniec - wianek

Kiedy艣 zapewne:
wieniec - *wienek
Ale - e, pod wp艂ywem n zamieni艂o si臋 w a!

Inne oboczno艣ci w j. polskim to 膮 : 臋 (d膮b - d臋by), o : 贸 (wozy - w贸z), e : zera (nie dysponuj臋 tu odpowiednim znakiem...). Dwie ostatnie oboczno艣ci nie s膮 wynikiem przeg艂osu, a innego procesu fonetycznego, o kt贸rym, jak mniemam, nie chcecie ju偶 wiedzie膰. 

Prosz臋 si臋 raczej skupi膰 na obowi膮zkowych upodobnieniach!!!

Podaj臋 r贸wnie偶 link do strony bloga na Facebooku: http://www.facebook.com/?ref=logo#!/pages/Lekcje-Polskiego/162374230480500
Wkr贸tce pomy艣l臋 o jakim艣 przycisku na blogu.

呕ycz臋 mi艂ego weekendu :).


*Encyklopedia szkolna. Literatura i nauka  j臋zyku. WSiP. Warszawa 1995.



2 komentarze:

Tajemniczy przeg艂os polski

14:54 Karolina Starnawska 0 Comments

Uwaga, uwaga, to, co za chwil臋 przeczytacie, zapewne b臋dzie dla Was czarn膮 magi膮. "Przeg艂os polski" (b臋d臋 si臋 trzyma艂a tego terminu, poniewa偶 tylko on jest definiowany w Encyklopedii szkolnej. Literatura i sauka o j臋zyku; mo偶emy przyj膮膰 - jak niekt贸re 藕r贸d艂a internetowe, czyli dost臋pne Wam wszystkim - 偶e przeg艂os polski i lechicki to to samo).

Notka jest nadspodziewanie na czasie, albowiem przeg艂os to proces fonetyczny polegaj膮cy na przekszta艂ceniu si臋 samog艂osek przednich w samog艂oski tylne. Jak podaje Encyklopedia - w okre艣lonych warunkach. 

Ale czym偶e s膮 owe tajemnicze samog艂oski przednie i tylne? Na lekcjach po艣wi臋conych fonetyce w gimnazjum biedne samog艂oski s膮 poszkodowane. W og贸le si臋 o nich nie m贸wi. Uczniowie maj膮 pozna膰 jedynie r贸偶norakie upodobnienia, kt贸re dotycz膮 sp贸艂g艂osek. 

Ot贸偶 ka偶da g艂oska (samog艂oska i sp贸艂g艂oska) maj膮 swoje miejsce artykulacji (czyli miejsce, gdzie s膮, hmmm... formowane). Podzia艂 na samog艂oski tylne i przednie przedstawia znany ka偶demu studentowi polonistyki tr贸jk膮t samog艂oskowy. Brakuje na nim 臋 i 膮, ale te g艂oski to jeszcze oddzielna historia, niezwykle skomplikowana...

Obrazek pochodzi z http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Plik:Trojkat-samogloskowy-benniego.png&filetimestamp=20100606021935, za艣 o samym tr贸jk膮cie mo偶na poczyta膰 tu: http://pl.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%B3jk%C4%85t_samog%C5%82oskowy_%28Benniego%29.

Teraz cytat z Encyklopedii*:

Przeg艂os polski spowodowa艂 przej艣cie pras艂owia艅skiej samog艂oski przedniej e (powinna by膰 napisana z "daszkiem", takim, jak w j. czeskim), tzw. jat' w samog艂osk臋 a oraz samog艂oski e pochodz膮cej z pras艂owia艅skiego e w samog艂osk臋 o w pozycji przed twardymi sp贸艂g艂oskami przednioj臋zykowymi t, d, s, z, n, 艂, r. Tak偶e dawne 臋 przesz艂o w tych samych warunkach w samog艂osk臋 膮 (...). 
Proces przeg艂osu dokonywa艂 si臋 w IX-X w.
Przeg艂os (czyli, m贸wi膮c prosto - zmiana sposobu wymawiania niekt贸rych samog艂osek przed okre艣lonymi sp贸艂g艂oskami) jest przyczyn膮 znanych Wam ju偶 oboczno艣ci :). Obejrzyjmy sobie przyk艂ad.

nie艣膰 - nios臋

Kiedy艣 zapewne wygl膮da艂o to tak:
nie艣膰 - *nies臋

Jednak偶e e, pod wp艂ywem s膮siedztwa twardego przednioj臋zykowego s zamieni艂o si臋 w o. St膮d oboczno艣膰 e : o, bardzo charakterystyczna dla j臋zyka polskiego.

Druga charakterystyczna oboczno艣膰 to e : a. 
wieniec - wianek

Kiedy艣 zapewne:
wieniec - *wienek
Ale - e, pod wp艂ywem n zamieni艂o si臋 w a!

Inne oboczno艣ci w j. polskim to 膮 : 臋 (d膮b - d臋by), o : 贸 (wozy - w贸z), e : zera (nie dysponuj臋 tu odpowiednim znakiem...). Dwie ostatnie oboczno艣ci nie s膮 wynikiem przeg艂osu, a innego procesu fonetycznego, o kt贸rym, jak mniemam, nie chcecie ju偶 wiedzie膰. 

Prosz臋 si臋 raczej skupi膰 na obowi膮zkowych upodobnieniach!!!

Podaj臋 r贸wnie偶 link do strony bloga na Facebooku: http://www.facebook.com/?ref=logo#!/pages/Lekcje-Polskiego/162374230480500
Wkr贸tce pomy艣l臋 o jakim艣 przycisku na blogu.

呕ycz臋 mi艂ego weekendu :).


*Encyklopedia szkolna. Literatura i nauka  j臋zyku. WSiP. Warszawa 1995.



0 komentarze:

Kim by艂 Gall Anonim?

10:47 Karolina Starnawska 1 Comments

Osoby, kt贸re trafi膮 tu, szukaj膮c materia艂贸w do pracy domowej z polskiego, zapewne si臋 zdziwi膮 nie znalaz艂szy tu 偶adnej 艣ci膮gi... Ja ze swej strony mog臋 napisa膰 jedynie, 偶e kim by艂 Gall Anonim - tego si臋 nie dowiemy. Nie twierdz臋, 偶e "nigdy", gdy偶 z ut臋sknieniem oczekuj臋 dnia, kiedy zostanie wynaleziony wehiku艂 czasu i niekt贸re z tajemnic przesz艂o艣ci zostan膮 rozwik艂ane ;). I oka偶e si臋, 偶e Gall Anonim jest potomkiem (prapraprapraprapra...wnukiem) Asterixa, ewenutalnie Obelixa ;).

呕arty jednak na bok. Dzi艣 na lekcji zacz臋li艣my czyta膰 i omawia膰 fragmenty Kroniki polskiej pi贸ra wspomnianego Anonima. Dzie艂o to powsta艂o w XII wieku na dworze ksi臋cia Boles艂awa Krzywoustego (pi臋kny przydomek swoj膮 drog膮, nieprawda偶?). O samym Krzywoustym jednak wiele si臋 nie dowiedzieli艣my, gdy偶 Gall ko艅czy pisanie na roku 1113-1114, za艣 Krzywousty zmar艂 w 1138. Nie wiadomo, dlaczego mnich opu艣ci艂 (?) kraj Polan i nie doko艅czy艂 dzie艂a...

We fragmencie zamieszczonym w podr臋czniku Gall skupia si臋 na 艣wietnym przodku ksi臋cia - Boles艂awie Chrobrym. Jak zauwa偶yli艣cie, 艣wietno艣膰 Boles艂awa podkre艣lana jest w ka偶dym akapicie wieloma przymiotnikami i przyk艂adami maj膮cymi zilustrowa膰 konkretne cechy w艂adycy. Ergo, mamy do czynienia z charakterystyk膮 :). Dok艂adniej rzecz ujmuj膮c - z tekstem maj膮cym cechy panegiryku - uroczystego tekstu pochwalnego. Nic w tym dziwnego, skoro Kronika... powstawa艂a na zam贸wienie... Pisze Gall w przedmowie: 

Poniewa偶 na rozleg艂ych obszarach 艣wiata kr贸lowie i ksi膮偶臋ta dokonuj膮 nader wielu czyn贸w godnych pami臋ci, kt贸re z powodu niech臋ci i niedba艂o艣ci, a mo偶e nawet z braku ludzi uczonych, okrywa milczenie - uznali艣my za rzecz wart膮 trudu niekt贸re czyny ksi膮偶膮t polskich opisa膰 raczej skromnym [naszym] pi贸rem, ze wzgl臋du na pewnego chwalebnego i zwyci臋skiego ksi臋cia imieniem Boles艂aw, ni偶li nic w og贸le z tych godnych uwagi zdarze艅 nie zachowa膰 dla potomno艣ci (...)
Fragment cytuj臋 za: http://www.staropolska.pl/sredniowiecze/dziejopisarstwo/Gall.html Niestety, w domu w艂asnego egzemplarza nie mam. 

Jak twierdz膮 badacze, kronika ta pisana jest pi臋kn膮 艂acin膮. Tekst cz臋sto rymuje si臋. Niestety, nie jestem w stanie zacytowa膰 orygina艂u, znam jedynie przek艂ad. 

Na zako艅czenie pie艣艅 Cudowne narodziny Boles艂awa Krzywoustego. Wida膰, 偶e - podobnie jak Karol Wielki - ksi膮偶臋 jest tu przedstawiany jako szczeg贸lnie namaszczony, wybrany przez Boga. Cudowne narodziny to zreszt膮 stary 艣redniowieczny chwyt ;). Stosowany g艂贸wnie w 偶ywotach 艣wi臋tych. Dlaczego? Aby ukaza膰, 偶e 艣wi臋ty/w艂adca by艂 ju偶 od pocz臋cia wy偶ej wspomnianym wybra艅cem, predestynowanym do wielkich czyn贸w. 

Piosenk臋 (wiersz z Kroniki polskiej) pierwsza 艣piewa艂a Ewa Demarczyk, o ile mnie pami臋膰 nie myli. Tutaj jednak m臋ski g艂os, czyli Janusz Radek.




1 komentarze:

Kim by艂 Gall Anonim?

10:47 Karolina Starnawska 1 Comments

Osoby, kt贸re trafi膮 tu, szukaj膮c materia艂贸w do pracy domowej z polskiego, zapewne si臋 zdziwi膮 nie znalaz艂szy tu 偶adnej 艣ci膮gi... Ja ze swej strony mog臋 napisa膰 jedynie, 偶e kim by艂 Gall Anonim - tego si臋 nie dowiemy. Nie twierdz臋, 偶e "nigdy", gdy偶 z ut臋sknieniem oczekuj臋 dnia, kiedy zostanie wynaleziony wehiku艂 czasu i niekt贸re z tajemnic przesz艂o艣ci zostan膮 rozwik艂ane ;). I oka偶e si臋, 偶e Gall Anonim jest potomkiem (prapraprapraprapra...wnukiem) Asterixa, ewenutalnie Obelixa ;).

呕arty jednak na bok. Dzi艣 na lekcji zacz臋li艣my czyta膰 i omawia膰 fragmenty Kroniki polskiej pi贸ra wspomnianego Anonima. Dzie艂o to powsta艂o w XII wieku na dworze ksi臋cia Boles艂awa Krzywoustego (pi臋kny przydomek swoj膮 drog膮, nieprawda偶?). O samym Krzywoustym jednak wiele si臋 nie dowiedzieli艣my, gdy偶 Gall ko艅czy pisanie na roku 1113-1114, za艣 Krzywousty zmar艂 w 1138. Nie wiadomo, dlaczego mnich opu艣ci艂 (?) kraj Polan i nie doko艅czy艂 dzie艂a...

We fragmencie zamieszczonym w podr臋czniku Gall skupia si臋 na 艣wietnym przodku ksi臋cia - Boles艂awie Chrobrym. Jak zauwa偶yli艣cie, 艣wietno艣膰 Boles艂awa podkre艣lana jest w ka偶dym akapicie wieloma przymiotnikami i przyk艂adami maj膮cymi zilustrowa膰 konkretne cechy w艂adycy. Ergo, mamy do czynienia z charakterystyk膮 :). Dok艂adniej rzecz ujmuj膮c - z tekstem maj膮cym cechy panegiryku - uroczystego tekstu pochwalnego. Nic w tym dziwnego, skoro Kronika... powstawa艂a na zam贸wienie... Pisze Gall w przedmowie: 

Poniewa偶 na rozleg艂ych obszarach 艣wiata kr贸lowie i ksi膮偶臋ta dokonuj膮 nader wielu czyn贸w godnych pami臋ci, kt贸re z powodu niech臋ci i niedba艂o艣ci, a mo偶e nawet z braku ludzi uczonych, okrywa milczenie - uznali艣my za rzecz wart膮 trudu niekt贸re czyny ksi膮偶膮t polskich opisa膰 raczej skromnym [naszym] pi贸rem, ze wzgl臋du na pewnego chwalebnego i zwyci臋skiego ksi臋cia imieniem Boles艂aw, ni偶li nic w og贸le z tych godnych uwagi zdarze艅 nie zachowa膰 dla potomno艣ci (...)
Fragment cytuj臋 za: http://www.staropolska.pl/sredniowiecze/dziejopisarstwo/Gall.html Niestety, w domu w艂asnego egzemplarza nie mam. 

Jak twierdz膮 badacze, kronika ta pisana jest pi臋kn膮 艂acin膮. Tekst cz臋sto rymuje si臋. Niestety, nie jestem w stanie zacytowa膰 orygina艂u, znam jedynie przek艂ad. 

Na zako艅czenie pie艣艅 Cudowne narodziny Boles艂awa Krzywoustego. Wida膰, 偶e - podobnie jak Karol Wielki - ksi膮偶臋 jest tu przedstawiany jako szczeg贸lnie namaszczony, wybrany przez Boga. Cudowne narodziny to zreszt膮 stary 艣redniowieczny chwyt ;). Stosowany g艂贸wnie w 偶ywotach 艣wi臋tych. Dlaczego? Aby ukaza膰, 偶e 艣wi臋ty/w艂adca by艂 ju偶 od pocz臋cia wy偶ej wspomnianym wybra艅cem, predestynowanym do wielkich czyn贸w. 

Piosenk臋 (wiersz z Kroniki polskiej) pierwsza 艣piewa艂a Ewa Demarczyk, o ile mnie pami臋膰 nie myli. Tutaj jednak m臋ski g艂os, czyli Janusz Radek.




1 komentarze:

Przypominajka

12:36 Karolina Starnawska 2 Comments

Prosz臋 nie zapomnie膰 o przeczytaniu na jutro fragmentu Pie艣ni o Rolandzie (Kr贸l Karol) z podr臋cznika i o przeanalizowaniu pyta艅 pod tekstem. B臋d臋 pyta膰 :), a nast臋pnie przejdziemy do fragmentu kroniki Galla Anonima. Chcia艂abym szybko przej艣膰 przez rozdzia艂 W艂adza i prawo, by skupi膰 si臋 na powt贸rce z gramatyki oraz lekturze. 


Nast臋pna lektura - Ma艂y Ksi膮偶臋 (zaczynamy w po艂owie lutego!).


PS Co my艣licie o za艂o偶eniu strony bloga na Facebooku? 

PS 2. I jeszcze Sto lat dla Kuby R.! Oby szesnasty rok 偶ycia obfitowa艂 w pozytywne wydarzenia!

 
殴r贸d艂o: http://demotywatory.pl/1476289/URODZINY

2 komentarze:

Przypominajka

12:36 Karolina Starnawska 2 Comments

Prosz臋 nie zapomnie膰 o przeczytaniu na jutro fragmentu Pie艣ni o Rolandzie (Kr贸l Karol) z podr臋cznika i o przeanalizowaniu pyta艅 pod tekstem. B臋d臋 pyta膰 :), a nast臋pnie przejdziemy do fragmentu kroniki Galla Anonima. Chcia艂abym szybko przej艣膰 przez rozdzia艂 W艂adza i prawo, by skupi膰 si臋 na powt贸rce z gramatyki oraz lekturze. 


Nast臋pna lektura - Ma艂y Ksi膮偶臋 (zaczynamy w po艂owie lutego!).


PS Co my艣licie o za艂o偶eniu strony bloga na Facebooku? 

PS 2. I jeszcze Sto lat dla Kuby R.! Oby szesnasty rok 偶ycia obfitowa艂 w pozytywne wydarzenia!

 
殴r贸d艂o: http://demotywatory.pl/1476289/URODZINY

2 komentarze:

Subskrybuj: Komentarze (Atom)